बिजनेस डेस्क: IDBI बैंकक निजीकरणक दिशामे एकटा महत्वपूर्ण कदम उठाओल गेल अछि। 14 अक्टूबर 2026 केँ केंद्रीय मंत्रिमंडलक आर्थिक मामिलासँ जुड़ल समिति (CCEA) बैंकमे 60.72 प्रतिशत हिस्सेदारी कनाडाक कंपनी फेयरफैक्स फाइनेंशियल होल्डिंग्स लिमिटेडक सहायक कंपनीकेँ बेचबाक मंजूरी देलक। केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव एहि निर्णयक घोषणा कयलनि।
रिपोर्ट अनुसार, एहि सौदाक कुल कीमत 52,878.08 करोड़ टका अछि। एकरा भारतक वित्तीय क्षेत्रक एकटा पैघ प्रत्यक्ष विदेशी निवेश (FDI) सौदा बताओल गेल अछि। एहि सौदासँ जुड़ल 15 महत्वपूर्ण सवाल-जवाब नीचा देल गेल अछि।
1. IDBI बैंकक रणनीतिक खरीदार के अछि?
जवाब: IDBI बैंकक लेल कनाडामे पंजीकृत कंपनी 10955230 Canada Inc. केँ रणनीतिक खरीदारक रूपमे मंजूरी देल गेल अछि। एकर मूल कंपनी Fairfax Financial Holdings Ltd. अछि।
2. IDBI बैंकक सौदा कतेक टकाक अछि?
जवाब: उपलब्ध रिपोर्टक अनुसार, एहि सौदाक कुल कीमत 52,878.08 करोड़ टका अछि। एहि अंतर्गत बैंकक 60.72 प्रतिशत हिस्सेदारी बेचबाक प्रस्ताव अछि।
3. केंद्र सरकार आ LIC कतेक हिस्सेदारी बेचत?
जवाब: केंद्र सरकार अपन 30.48 प्रतिशत आ भारतीय जीवन बीमा निगम (LIC) अपन 30.24 प्रतिशत हिस्सेदारी बेचत। दुनूक हिस्सेदारी मिला कऽ 60.72 प्रतिशत होइत अछि। सौदासँ भेटयवला राशि दुनू संस्था अपन-अपन बेचबामे आबयवला हिस्सेदारीक अनुपातमे प्राप्त करत।
4. बैंककेँ खरीदबाक प्रक्रियामे कतेक पक्ष शामिल छल?
जवाब: रिपोर्टक अनुसार, शुरुआतमे पाँच कंपनी वा पक्ष बैंककेँ खरीदबामे रुचि देखौने छल। एहि मे चारि निर्धारित शर्त पूरा कयलक। बादमे दू पक्ष तकनीकी आ वित्तीय बोली जमा कऽ योग्य बोलीदाता बनल।
5. बैंकक कीमत तय करबाक लेल कोन तरीका अपनाओल गेल?
जवाब: बैंकक मूल्यांकन लेल दू प्रमुख तरीका अपनाओल गेल:
- मार्केट मल्टीपल मेथड: दोसर बैंकसभक बाजार मूल्यांकनसँ तुलना कऽ कीमतक आकलन करब।
- एसेट वैल्यूएशन मेथड: बैंकक संपत्ति आ देनदारीक मूल्यांकन कऽ शुद्ध संपत्तिक मूल्य निर्धारित करब।
6. IDBI बैंकक मूल्यांकन के कयलक?
जवाब: बैंकक मूल्यांकन लेल दू स्वतंत्र पेशेवर मूल्यांकन एजेंसी नियुक्त कयल गेल छल। रिपोर्ट अनुसार, गोपनीयताक शर्तक कारण एजेंसीसभक नाम सार्वजनिक नहि कयल गेल।
7. शेयरक बाजार कीमतकेँ एकमात्र आधार किएक नहि बनाओल गेल?
जवाब: रिपोर्टमे कहल गेल अछि जे मूल्यांकन अवधिमे बैंकक शेयरक कीमत 61.01 टका सँ 118.38 टकाक बीच रहल। कीमतमे उतार-चढ़ाव होयबाक कारण सरकार केवल बाजार भावकेँ बैंकक वास्तविक मूल्य तय करबाक आधार नहि बनौलक। एहि लेल दोसर सार्वजनिक क्षेत्रक बैंकसभक मूल्यांकनसँ तुलना करबाक तरीका सेहो अपनाओल गेल।
8. बैंकक जमीन आ अन्य संपत्तिक मूल्यांकन कोना भेल?
जवाब: बैंकक जमीन, भवन आ अन्य मूर्त-अमूर्त संपत्तिक संग देनदारीक मूल्यांकन कयल गेल। एहि प्रक्रियामे 31 मार्च 2026 तकक ऑडिट कयल गेल खाताक उपयोग कयल गेल।
9. बैंकक बेंचमार्क कीमत कतेक तय भेल?
जवाब: रिपोर्ट अनुसार, IDBI बैंकक एकटा शेयरक बेंचमार्क कीमत 75.99 टका तय कयल गेल। ई दुनू स्वतंत्र मूल्यांकन एजेंसीक आकलनक औसत पर आधारित छल। रिपोर्टमे कहल गेल अछि जे सफल बोली एहि बेंचमार्क कीमत आ दुनू एजेंसीक उचित मूल्यक अनुमानसँ बेसी छल।
10. बेंचमार्क कीमत कोना तय कयल गेल?
जवाब: पहिने मार्केट मल्टीपल मेथडसँ बैंकक उचित बाजार मूल्यक आकलन कयल गेल। तकर बाद एसेट वैल्यूएशन मेथडसँ शुद्ध संपत्तिक उचित मूल्य निर्धारित कयल गेल। दुनू मूल्यक औसतक आधारपर प्रति शेयर 75.99 टकाक बेंचमार्क कीमत तय भेल।
11. आब निजीकरणक प्रक्रिया मे आगू की होयत?
जवाब: सफल बोलीदाताकेँ भारतीय रिजर्व बैंक (RBI) लग अपन पात्रता आ विश्वसनीयतासँ संबंधित दस्तावेज प्रस्तुत करय पड़त। एकरा संग नियामकीय शर्त पूरा करबाक रोडमैप सेहो देबय पड़त। एकर बाद संबंधित मंजूरी आ शर्त पूरा भेलापर आगूक प्रक्रिया पूरा कयल जायत।
12. सौदाक बाद सरकार आ LIC लग कतेक हिस्सेदारी बचत?
जवाब: रिपोर्ट अनुसार, सौदाक बाद केंद्र सरकार लग IDBI बैंकक 15 प्रतिशत आ LIC लग 19 प्रतिशत हिस्सेदारी बचत। रिपोर्टमे ईहो कहल गेल अछि जे दुनू संस्था अपन नामित प्रतिनिधिसभकेँ बैंकक निदेशक मंडलसँ वापस लेत आ सार्वजनिक शेयरधारक बनत।
13. सरकार आ LIC अपन बचल हिस्सेदारीक की करत?
जवाब: केंद्र सरकार निर्धारित प्रक्रिया अनुसार अपन बचल हिस्सेदारीक किछु भाग वा पूरा हिस्सेदारी खुला बाजारमे बेचि सकैत अछि। रिपोर्ट अनुसार, एहि लेल मंत्रिमंडलक आर्थिक मामिलासँ जुड़ल समितिद्वारा वैकल्पिक व्यवस्था अधिकृत कयल गेल अछि। LIC अपन बचल हिस्सेदारीक प्रबंधन अपन आंतरिक प्रक्रियाक अनुसार करत, मुदा ओकरा संबंधित नियामकीय निर्देश मानय पड़त।
14. निजीकरणसँ बैंकिंग क्षेत्रपर की असर पड़ि सकैत अछि?
जवाब: सरकारकेँ उम्मीद अछि जे निजीकरणक बाद IDBI बैंक सरकारी सहायतापर निर्भर रहबाक बदला अपन पूंजी जुटेबामे बेसी सक्षम भऽ सकत। नव रणनीतिक खरीदारक माध्यमसँ निजी पूंजी, तकनीक आ प्रबंधन व्यवस्थामे बदलाव आबयबाक संभावना अछि। एहि सँ बैंकक कर्ज देबाक, जमा जुटेबाक आ दोसर बैंकसभसँ प्रतिस्पर्धा करबाक क्षमतापर असर पड़ि सकैत अछि।
मुदा वास्तविक प्रभाव सौदा पूरा होयबाक बाद बैंकक रणनीति, निवेश आ प्रबंधनमे होमयवला बदलावपर निर्भर करत।
15. एहि सौदासँ भारतमे विदेशी निवेशपर की असर पड़ि सकैत अछि?
जवाब: सरकारक अनुसार, ई भारतक वित्तीय क्षेत्रक पैघ प्रत्यक्ष विदेशी निवेश (FDI) सौदा होयत। एहि सौदासँ निवेशकसभक भरोसा बढ़ेबाक आ भारतमे विदेशी निवेशक वातावरण मजबूत करबाक उम्मीद अछि। मुदा एकर वास्तविक प्रभाव आगू निवेशक गतिविधि आ सौदाक सफलतापूर्वक पूरा होयबाक बाद स्पष्ट होयत।
निष्कर्ष
IDBI बैंकक 60.72 प्रतिशत हिस्सेदारी बेचबाक प्रस्ताव बैंकक स्वामित्व संरचनामे महत्वपूर्ण बदलाव आनबाक दिशा मे एकटा कदम अछि। रिपोर्ट अनुसार, एहि सौदाक कुल कीमत 52,878.08 करोड़ टका अछि। मुदा निजीकरणक अंतिम प्रक्रिया नियामकीय मंजूरी आ निर्धारित शर्त पूरा होयलापर निर्भर करत।
निवेशक लेल जरूरी बात: एहि समाचारमे देल गेल जानकारी स्रोतमे प्रकाशित विवरणपर आधारित अछि। निवेशसँ पहिने IDBI बैंक, RBI आ संबंधित आधिकारिक संस्थाक नवीनतम दस्तावेज जाँचू। शेयर बाजारमे निवेश जोखिमक अधीन अछि; केवल समाचार वा अनुमानक आधारपर निवेशक निर्णय नहि लेबाक चाही।
